![]() |
همسنجی میان اندازههای نسبی چند سیارهی پیرادویی کپلر. کپلر-۱۶۴۷ب به اندازهی چشمگیری بزرگتر از همهی سیارههای پیرادوییکه در گذشته یاقته شده بودند است. |
ستارهی کپلر-۱۶۴۷با فاصلهی ۳۷۰۰ سال نوری از زمین، حدود ۴.۴ میلیارد سال سن دارد، یعنی تقریبا همسن زمین است. ستارگانی که این سیاره به گردشان میچرخد از گونهی ستارگان خورشیدسان هستند، یکی از آنها کمی بزرگتر و دیگری کمی کوچکتر از خورشید. جرم و شعاع این سیاره تقریبا هماندازهی
مشتریاست و بنابراین بزرگترین سیارهی گذرندهی پیرادویی (
circumbinary) است که تاکنون یافته شده.
سیارههایی که به گرد دو ستاره میچرخند و به اصطلاح دو خورشید دارند به نام سیارههای پیرادویی (پیرامون دو ستاره) شناخته میشوند و گاهی هم از آنها به نام سیارههای "تاتوین"یاد میشود، برگرفته از نام سیارهی
لوک اسکایواکردر داستان "
جنگ ستارگان". اخترشناسان با جستجو در داده های تلسکوپ کپلر، به دنبال اُفتهای نوری می گردند که میتواند نشانگر وجود احتمالی یک سیاره باشد که با
گذراز جلوی ستارهاش، کاهش اندکی در نوری که از آن ستاره به ما میرسد پدید میآورد.
![]() |
یک همسنجی میان نماهای چشم پرنده از مدارهای
سیارههای پیرادوییِ کپلر. مدار کپلر-۱۶۴۷ب که
به رنگ سرخ نشان داده شده، بسیار گستردهتر از
مدار سیارههای دیگر است (رنگ خاکستری). مدار
زمین هم به رنگ آبی نمایانده شده |
ویلیام ولز، اخترشناس دانشگاه سن دیهگو و یکی از نویسندگان پژوهش میگوید: «ولی یافتن سیارههای پیرادویی بسیار سختتر از پیدا کردن سیارههاییست که تنها به گرد یک ستاره میچرخند. گذر سیارههای پیرادویی در بازههای زمانی منظمی رخ نمیدهد و مدت زمان و حتی ژرفای گذرهای آنها نیز متفاوت است.»
ژروم اوروژ، اخترشناس SDSU و یکی دیگر از نویسندگان پژوهش هم میگوید: «برایمان عجیب بود که این سیارهی بزرگ این همه دیر یافته شد، زیرا پیدا کردن سیارههای بزرگ آسانتر از سیارههای کوچکتر است؛ ولی چون دورهی مدار این یکی بسیار بلند است تاکنون دیده نشده بود.»
دورهی زمانی گردش این سیاره به گرد ستارگانش ۱۱۰۷ روز است، یعنی بیش از سه سال. این بلندترین دورهی مداری در میان همهی
فراسیارههایگذرندهایست که تاکنون وجودشان تایید شده. همچنین این سیاره بسیار دورتر از همهی سیارههای پیرادوییِ یافته شده به گرد ستارهاش میچرخد و گرایش سیارههای پیرادویی برای داشتن مدارهای تنگ را زیر پا میگذارد. شگفت آن که مدارش درون
منطقهی زیستپذیر (کمربند زندگی) است، فاصلهای از ستارگان که یک سیاره میتواند آب را به حالت مایع روی سطحش نگه دارد.
ولی کپلر-۱۶۴۷ب هم مانند مشتری یک
غول گازیاست و بعید است میزبان زندگی باشد، گرچه ماههای بزرگی دارد که شاید بتوانند مناسب زندگی باشند.
ولز میگوید: «زیستپذیری به کنار، کپلر-۱۶۴۷ب از این رو مهم است که نوک کوه یخِ دستهای از سیارههای پیرادویی بزرگ و بلند-دوره است که وجودشان به طور نظری پیش بینی شده.»
هنگامی که یک سیارهی نامزد یافته میشود، پژوهشگران به کمک برنامههای رایانهای پیشرفته واقعی بودن یا نبودن آن را تعیین میکنند. فرآیندی که میتواند خستهکننده باشد.
![]() |
برداشت هنری (نقاشی) از دو رویداد همزمانِ گرفتِ ستارهایو گذر سیارهای در سامانهی کپلر-۱۶۴۷ |
در مورد کپلر-۱۶۴۷ب هم در سال ۲۰۱۱ یکی از نویسندگان پژوهش و اخترشناس بنیاد
SETIبه نام
لورنس دویلمتوجه یک گذر شده بود. ولی این که گذر به راستی توسط یک سیارهی پیرادویی انجام شده با نه نیازمند دادههای بیشتر و سالها بررسی داشت و تایید آن تا امروز به درازا کشید. برای برآورد جرم سیاره هم شبکهای از اخترشناسان آماتور در "شبکهی پیگیری"
KELTبا انجام رصدهای بیشتر به پژوهشگران یاری رساندند.
--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:
واژه نامه:
constellation Cygnus - planet - double-star system - naked eye - NASA - Goddard Space Flight Center - SDSU - Kepler Space Telescope - Kepler-1647b - American Astronomical Society - Astrophysical Journa - Veselin Kostov - Kepler-1647 - Earth - sun - star - radius - Jupiter - circumbinary planet - Tatooine - Luke Skywalker - Star Wars - William Welsh - transit - Jerome Orosz - orbital period - exoplanet - habitable zone - liquid water - moon - Habitability - iceberg - Laurance Doyle - SETI Institute - Kilodegree Extremely Little Telescope - Follow-Up Network - stellar eclipse - bird's eye
