امگا سنتوری: درخشان ترین خوشه کروی در آسمان سیاره زمین

واژه نامه:

star - Sun - humankind - dinosaur - Earth - Milky Way Galaxy - globular cluster - Omega Centauri - visual magnitude - unaided eye - NGC 5139

منبع: apod.nasa.gov

↧

امواج گرانشی لیگو از سیاهچاله سرچشمه گرفته بودند یا از چیز دیگر؟

May 7, 2016, 9:35 am

≫ Next: کمربند و شمشیر بر فراز آتشفشان

≪ Previous: امگا سنتوری: درخشان ترین خوشه کروی در آسمان سیاره زمین

شگفتی پشت شگفتی! اوایل امسال بود که خبر آشکارسازی امواج گرانشیموجی در دنیای فیزیک به راه انداخت. به باور اخترشناسان، این سیگنال از پیوند و یکی شدن دو سیاهچالهسرچشمه گرفته بود، ولی اکنون گروهی از دانشمندان می گویند سرچشمه ی این امواجمی توانسته چیزی باشد که از سیاهچاله هم شگفت انگیزتر است: یک گرَوَستار (gravastar)- جرمی تقریبا به فشردگی سیاهچاله ولی بدون افق رویداد، که تقریبا به همان شیوه ی سیاهچاله نوسان می کند. [۱]

هیچ کس در نخستین آشکارسازی امواج گرانشی شکی ندارد. دانشمندان رصدخانه ی تداخل سنج لیزری امواج گرانشی (لیگو، LIGO) در ماه فوریه اعلام کردند که امواج گرانشی، همان چین و شکن هایی در فضا-زمان که در نظریه ی نسبیت عام آلبرت اینشتینپیش بینی شده بود را دریافت و آشکار کرده اند.

پائولو پانیاز دانشگاه ساپینزادر رم ایتالیا می گوید: «ما نمی خواهیم بگوییم لیگو اشتباه کرده.». ولی پانی و همکارانش می گویند که سیگنال دریافتی شاید در اثر یکی شدن (ادغام) دو سیاهچاله پدید نیامده بوده.

دلیل آن ها اینست که سیگنال دریافتی لیگو در سه گام دریافت شد [همزمان تصویر زیر را هم ببینید]:

* نخست فروپیچه یا inspiral- تغییر بسامدامواج گرانشی نشان می داد که دو جرم دارند با چرخش مارپیچی به گرد یکدیگر، به هم نزدیک و نزدیک تر می شوند.

* دوم، ادغام یا merger- افزایشی ناگهانی در شدت و بسامد امواج روی داد که نشانگر ادغام دو جرم بود.

* و سوم، "لرزش واپسین"یا ringdown- یک اُفت و خاموشی که در اثر آرام گرفتن سیاهچاله ی پیوندی و ناپدید شدن امواج گرانشی آن ها روی داد.

بالای تصویر، برداشت هنری از دو سیاهچاله ی ادغام شونده. پایین تصویر، سیگنال هایی که همزمان با دگرگونی سیاهچاله ها، توسط دو آشکارساز لیگو دریافت شد و در سه گام تغییر کرد (inspiral-merger-ringdown). تصویر در اندازه ی بزرگ تر

این گام آخر به طور ویژه می تواند نشانگر پیدایش یک افق رویداد تازه باشد، منطقه ای از فضا که حتی نور هم با گذر از آن دیگر نمی تواند از چنگ سیاهچاله بگریزد.

پانی می گوید: «دیدگاه رایج اینست که دیده شدن این لرزش واپسین نشانه ی این افق است، زیرا تنها سیاهچاله ها دقیقا به همین شیوه نوسان می کنند.» ولی او و گروهش احتمال های دیگری را هم پیش کشیده اند.

یکی از احتمال های پیشنهاد شده به جای سیاهچاله، جرمی به نام گرَوَستار است، یک گوی چگال از ماده که کُره ای از انرژی تاریکآن را متورم نگه داشته. چنین جرمی تاکنون هرگز دیده نشده، ولی همه ی شواهدی که برای سیاهچاله ها داریم می توانند نشانگر وجود آن هم باشند. تفاوت اصلی آن ها در اینست که گروستارها افق رویداد ندارند. در عوض، فوتون هامی توانند در یک مدار دایره ای پیرامون گروستارها به دام بیقتند؛ این مدار به نام "حلقه ی نور" (light ring) شناخته می شود.

پانی می گوید: «اگر جرمی تقریبا به اندازه ی یک سیاهچاله چگال باشد، حتی اگر یک افق رویداد هم نداشته باشد باز هم تقریبا به همان شیوه ی سیاهچاله نوسان می کند. تنها تفاوت در واپسین لحظه ی رویداد [ادغام] و زمانی است که سیگنال دیگر کوچک شده [و آشکارسازی‌اش دشوار است]، از همین رو احتمال دارد لیگو این تفاوت را متوجه نشده باشد.»

بی.اس. ساتیاپراکاشاز دانشگاه کاردیفبریتانیا و یکی از اعضای لیگو می گوید: «سیگنالی که ما دریافت کردیم هم با پیدایش یک سیاهچاله و هم با پیدایش یک جرم بی‌افق سازگار بود.» ولی به گفته ی او، اگر ما بتوانیم پیوند سیاهچاله های بزرگ تر، و یا نزدیک تر به زمین را هم آشکار کنیم، ماجرا روشن خواهد شد: «در آن زمانست که می توانیم به گونه ی قطعی بگوییم آیا سیگنالِ واپسین لحظه با ادغام سیاهچاله همخوانی دارد یا اجرام شگرف دیگر.»

به گفته ی پانی، به احتمال بسیار در پایان همان نظریه ی سیاهچاله برنده خواهد شد، ولی ارزش بررسی دوباره را دارد: «ما به عنوان دانشمند می کوشیم نقش وکیل مدافع شیطانرا بازی کنیم نه این که به الگوواره‌هاییبدون شواهد دیداری باور داشته باشیم.»

این پژوهشنامه برای چاپ در فیزیکال ریویو لترز پذیرفته شده.

--------------------------------------------

یادداشت:

۱]واژه‌ی gravastar کوتاه شده‌ی “Gravitational Vacuum Condensate Star” است.

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

gravitational wave - black hole - gravastar - event horizon - Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory - LIGO - space-time - Albert Einstein - theory of relativity - Paolo Pani - merger - inspiral - intensity - frequency - ringdown - dark energy - photon - light ring - B. S. Sathyaprakash - devil’s advocate - paradigm

منبع: newscientist

↧

کمربند و شمشیر بر فراز آتشفشان

May 8, 2016, 8:07 am

≫ Next: بیشتر سطح هیدرا -ماه پلوتو- پوشیده از آب یخ‌زده خالص است

≪ Previous: امواج گرانشی لیگو از سیاهچاله سرچشمه گرفته بودند یا از چیز دیگر؟

این تصویر در اندازه ی بزرگ تر

در این تصویر بخش جنوبی صورت فلکی نامدار و افسانه ای شکارگر (جبار)، به زیبایی تمام بر فراز یک آتشفشان پرآوازه خودنمایی می کند.

آتشفشانپوشیده از برف تیدهدر جزایر قنارینزدیک ساحل شمال باختری آفریقا، یکی از بزرگ ترین آتشفشان هایزمین است. روشنایی های یک گروه کوهنورد که برنامه داشتند پیش از سپیده دم به ستیغ کوهبرسند روی دامنه دیده می شود.

این عکس از پیوند نماهایی درست شده که همگی از یک نقطه و در شبی از شب های ماه گذشته گرفته شده بود. سه ستاره یآشنای کمربند شکارگررا درست بالای ستیغ کوه می بینیم، در حالی که سحابی پرآوازه ی شکارگرو دیگر بخش های شمشیر شکارگرهم در سمت چپ دامنه ی آتشفشان به چشم می خورند.

همچنین در این چشم انداز ژرف (با نوردهی بلند)، سحابی کله اسبیرا می بینیم که به شکل یک دندانه ی تیره روی سحابی گسیلشیسرخ فامی که سمت چپ کمربند است دیده می شود، و سحابی شعلههم درست بالا، سمت راست سحابی کله اسبی نمایان است.

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

Orion - constellation - hunter - Canary Islands - Teide - volcano - Earth - belt star - Orion Nebula - Orion's sword - Horsehead Nebula - emission nebula - Flame Nebula

منبع: apod.nasa.gov

↧

بیشتر سطح هیدرا -ماه پلوتو- پوشیده از آب یخ‌زده خالص است

May 8, 2016, 9:43 am

≫ Next: زنبقی در میان گرد و خاک

≪ Previous: کمربند و شمشیر بر فراز آتشفشان

داده های همنهشتی تازه از فضاپیمای نیوهورایزنز ناسا شناسه ی بارز و ویژه ای از آب یخ زده را روی سطح هیدرا، بیرونی ترین ماه پلوتو آشکار کرده. شارون، بزرگ ترین ماه پلوتو، ۱۲۱۰ کیلومتر قطر دارد در حالی که درازای هیدرا نزدیک به ۵۰ کیلومتر است. این تصویر در اندازه ی بزرگ تر

فضاپیمای نیوهورایزنزناسا نخستین داده های همنهشتی (ترکیبی) درباره ی چهار ماه کوچک پلوتورا به زمین فرستاده است. این داده های تازه نشان می دهند که بیشتر سطح هیدرا، بیرونی ترین ماه کوچک پلوتو از یخ های تقریبا پاک و خالص آب تشکیل شده است- تاییدی بر نظر دانشمندان درباره ی بازتابندگیبالای سطح هیدرا که از روی عکس های نیوهورایزنز ارایه شده بود.

این داده های همنهشتی که به تازگی روی زمین دریافت شده در روز ۱۴ ژوییه ی ۲۰۱۵، با بهره از آرایه ی تصویربرداری رالف/خطی اتالون (LEISA) نیوهورایزنز و از فاصله ی ۲۴۰ هزار کیلومتری گردآوری شده بود.

این داده ها -با نام طیف فروسرخ- نشانه های بی چون و چرایی از یخ بلورین آب را نشان می دهند: یک نوار طیفی دَرآشامی (جذبی)از ۱.۵۰ تا ۱.۶۰ میکرون و یک نوار طیفی باریک‌ترِ آب یخ زده در ۱.۶۵ میکرون. طیف هیدرا همانند طیف شارون، بزرگ ترین ماه پلوتو است که آن هم به طور عمده بلورهای آب یخ زده را نشان می دهد. ولی نوارهای درآشامی آب یخ زده ی هیدرا از نوارهای شارون هم ژرف تر هستند، که نشان می دهد دانه های یخ سطح هیدرا یا بزرگ تر هستند یا در زاویه های ویژه ای، نور را بیش از دانه های یخ شارون باز می تابانند.

هیدرا، بیرونی ترین ماه کوچک پلوتو

به گمان دانشمندان، هیدرا در قرصی از آوارهای یخی ساخته شد؛ این آوارها در اثر جدا شدن گوشته ی پر از آب یخ زده ی دو جرمی به جا مانده بود که حدود ۴میلیارد سال پیش به هم کوبیده شده و سامانه ی دوتایی پلوتو-شارونرا درست کردند. نوارهای طیف آبِ ژرف هیدرا و بازتابندگی بالای آن نشان می دهد که مواد تیره تری که با گذشت زمان بر سطح شارون نشسته، هیدرا را کمتر آلوده است.

دانشمندان ماموریت سرگرم بررسی اینند که چرا یخ های هیدرا پاکیزه تر از یخ های شارون به نظر می رسند. سیمون پورتر، یکی از اعضای گروه علمی نیوهورایزنز از بنیاد پژوهشی جنوب باختردر بولدر کلرادو می گوید: «شاید برخورد پیوسته ی ریز-شهاب‌سنگ هابه سطح هیدرا، با بیرون کردن و زدودن آلودگی ها آن را دوباره پاک و تازه می کند. این فرآیند بر روی شارون که بسیار بزرگ تر از هیدراست کارایی ندارد زیرا گرانش بسیار نیرومندترِ آن اجازه ی گریز به آوارهایی که از برخورد ریز-شهاب‌سنگ ها پدید می آید نمی دهد و آن ها را نگه می دارد.»

گروه علمی نیوهورایزنز چشم به راه دریافت چنین طیف هایی از دیگر ماه های کوچک پلوتوهستند تا آن ها را با هیدرا و شارون مقایسه کنند.

-------------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

NASA - New Horizons - Pluto - satellite - Hydra - moon - water ice - reflective - Earth - Ralph/Linear Etalon Imaging Spectral Array - LEISA - infrared spectra - crystalline water ice: - absorption - spectrum - Charon - mantle - binary - reflectance - contamination - micrometeorite - contaminant - Simon Porter - Southwest Research Institute - gravity -

منبع: nasa

↧

زنبقی در میان گرد و خاک

May 8, 2016, 5:24 pm

≫ Next: "سوفیا"اکسیژن اتمی را در هوای بهرام ردیابی کرد

≪ Previous: بیشتر سطح هیدرا -ماه پلوتو- پوشیده از آب یخ‌زده خالص است

این تصویر در اندازه ی بزرگ تر

این ابرهای گُل-مانند از گاز و غبار میان ستاره ای که در فاصله ی ۱۳۰۰ سال نوری از زمین، در میدان ستاره ایِ پربارِ صورت فلکی قیفاووسشکفته شده اند به نام NGC ۷۰۲۳یا سحابی آیریس (گل زنبق) شناخته می شوند. البته NGC ۷۰۲۳ تنها سحابی آسمان نیست که سیمای یک گل را تداعی می کند (سحابی گل سرخرا ببینید).

این نمای تلسکوپی ژرف (با نوردهی بلند) دامنه ی رنگ های سحابی آیریس و هم‌آراستگی های (تقارن های) آن را با جزییاتی چشمگیر نشان می دهد.

درون آیریس، مواد گرد و خاکی سحابی یک ستاره ی داغ و جوان را در بر گرفته اند. نمایان ترین و اصلی‌ترین ر نگ اصلی سحابی آیریس آبی است؛ آن هم به دلیل ویژگی ذراتاین مواد که بیش از همه رنگ آبیِ این ستاره را باز می تابانند.

رشته های مرکزیِاین ابرهای غبار ته رنگی سرخی دارند که دستاورد پدیده ی نورتابناکی (photoluminesence)است، یعنی پدیده ی "گرفتن و تاباندن فوتون": این غبارها در اثر تابش فرابنفش ستاره برافروخته شده اند و به گونه ای کارآمد، پرتوی نادیدنیِ فرابنفشرا به نورِ دیدنِ سرخ تبدیل کردهو به ما نشان می دهند.

مشاهداتفروسرخ نشانگر آنند که این سحابی می تواند مولکول های پیچیده ی کربن با نام PAH ها (هیدروکربورهای آروماتیک پلی‌سیکلیک یا چندچرخه‌ای) را در بر داشته باشد.

پهنای گلبرگ های زیبا و آبی رنگ این زنبق کیهانی حدود شش سال نوری است و سرتاسر این میدان دید، گستره ای نزدیک به پنج برابر قرص کامل ماه را در آسمان سیاره ی زمین می پوشاند.

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

NGC 7023 - Iris Nebula - interstellar dust - constellation Cepheus - flower - star - reflection nebula - filament - photoluminesence - ultraviolet - Infrared - nebula - carbon - molecule - PAH - petal

منبع: apod.nasa.gov

↧

"سوفیا"اکسیژن اتمی را در هوای بهرام ردیابی کرد

May 9, 2016, 9:50 am

≫ Next: آشکارسازی یک قرص پیش‌سیاره‌ای به کمک پژواک‌های نور

≪ Previous: زنبقی در میان گرد و خاک

هواپیمای ۷۴۷-اس پیِ رصدخانه ی پوش‌سپهری اخترشناسی فروسرخ ناسا (سوفیا، SOFIA)- تصویر بزرگ تر و کامل تر

رصدخانه ی پوش‌سپهری اخترشناسی فروسرخ ناسا (سوفیا، SOFIA) که بزرگ ترین رصدخانه ی هوابرد جهان است، به کمک یکی از ابزارهایش اکسیژناتمی را در هوای سیاره ی بهرام شناسایی کرد. این اتم ها که ۴۰ سال پیش برای نخستین و آخرین بار شناسایی شده بودند در یکی از لایه های بالایی جو بهرام که میان‌سپهر (مزوسفر) نام دارد یافته شدند.

اکسیژن اتمی بر چگونگی گریز گازهای دیگر از بهرام (مریخ)تاثیر می گذارد و از همین رو اثر چشمگیری بر هوای این سیاره دارد. دانشمندان تنها حدود یک دوم اکسیژن چشمداشتی را شناسایی کردند که شاید به دلیل دگرگونی های هوای بهرام باشد. آن ها برای بررسی این دگرگونی ها جهت شناخت بهتر هوای سیاره ی سرخ به بهره گیری از سوفیا ادامه می دهند.

پاملا مارکم، دانشمند پروژه ی سوفیا می گوید: «اندازه گیری اکسیژن اتمی در هوای بهرام بسیار دشوار است. برای دیدن طول موج های فروسرخ-دوریکه برای شناسایی اکسیژن اتمی نیاز است، پژوهشگران باید از بیشتر بخش های جو زمین بالاتر باشند و دستگاه هایی بی‌اندازه دقیق -در این مورد یک طیف سنج- را به کار ببرند. سوفیا هر دوی این امکان ها را فراهم می کرد.»

تا پیش از این، آخرین اندازه گیری های اکسیژن اتمی در هوای بهرام توسط فضاپیماهای وایکینگو مارینردر دهه ی ۱۹۷۰ انجام شده بود. این مشاهدات تازه به لطف جایگاه هوابرد سوفیا امکان پذیر شدند. هواپیمای این رصدخانه میان ۳۷۰۰۰ و ۴۵۰۰۰ پا بالا می رود، بالاتر از بیشتر نم و رطوبت هوای زمین که جلوی نور فروسرخ را می گیرد. آشکارسازهای پیشرفته ی یکی از ابزارهای این رصدخانه -گیرنده ی آلمانی برای اخترشناسی در بسامدهای تراهرتز (GREAT)- به اخترشناسان امکان داد تا اکسیژن هوای بهرام را از اکسیژن هوای جو زمین بازشناسند. این پژوهشگران یافته های خود را در نشریه ی آسترونومی اند آستروفیزیکز منتشر کرده اند.

طیف اکسیژن [O I] که بر روی تصویر فضاپیمای MAVEN از بهرام انداخته شده. مقدار اکسیژن اتمی که در این داده های سوفیا اندازه گرفته شده حدود نصف مقداریست که انتظار می رفت.

سوفیا یک هواپیمای بویینگ ۷۴۷-اس پیاست که برای بردن یک تلسکوپ ۱۰۰ اینچی به آسمان تغییر کاربری داده شده. این رصدخانه دستاورد همکاری ناساو مرکز هوافضای آلماناست.

------------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy - SOFIA - atomic oxygen - Mars - atom - mesosphere - planet - oxygen - Red Planet - Pamela Marcum - far-infrared - wavelength - Earth - spectrometer - Viking - Mariner - airborne - German Receiver for Astronomy at Terahertz Frequencies - GREAT - Astronomy and Astrophysics - Boeing 747SP - jetliner - NASA - German Aerospace Center - [O I] - MAVEN

منبع: nasa

↧

آشکارسازی یک قرص پیش‌سیاره‌ای به کمک پژواک‌های نور

May 10, 2016, 7:48 am

≫ Next: فیلم رونمایی از آینه تلسکوپ جیمز وب

≪ Previous: "سوفیا"اکسیژن اتمی را در هوای بهرام ردیابی کرد

* سرعت معین نوربه دانشمندان کمک کرد تا جایگاه "دیواره ی درونی"قرصی از گاز و غبار را شناسایی کنند. این قرص دارد یک ستاره ی نوزاد که به سرعت رو به رشد است را تغذیه می کند

یک کلید را می زنیم و اتاق روشن می شود. ما این کار ساده را چندین بار در شبانه روز انجام می دهیم و هر بار هم به نظر می رسد اتاق بی‌درنگ روشن می شود. ولی جهان هستی به آن سادگی هم که فکر می کنیم به خواست و اراده ی ما رفتار نمی کند- نور برای جابجایی نیاز به زمان دارد. [حتی] برای یک اتاق معمولی، چند هزارم ثانیه طول می کشد تا نور از مرکز به دیوارها برسد.

این رخداد واقعی سرعتش برای چشم ما بسیار زیاد است ولی در فضا، جایی که رویدادها در مقیاسی بسیار بزرگ تر از اتاق رخ می دهند، زمان جابجایی نور به اندازه ی کافی هست که "پژواک نور"یا در بیان فنی‌تر، photo-reverberation را بشود اندازه گرفت.

اکنون گروهی از اخترشناسان همین پدیده را به کار گرفته اند تا سنجشی بی سابقه از لبه ی درونی یک قرص گاز و غبار که دارد یک ستاره ی نوپا را تغذیه می کند انجام دهند.

برداشت هنری (نقاشی) از ستاره ای که با یک قرص پیش‌سیاره ای در بر گرفته شده. گاز از درون قرص به سوی قطب های ستاره فروکشیده می شود و ستاره را تغذیه می کند.

از سیاهچاله ها تا ستارگان جوان

اخترشناسان سال هاست که از پژواک نور برای اندازه گیری جرم ابرسیاهچاله هاییکه در مرکز کهکشان ها فرمانروایی می کنند بهره می گیرند. آن ها نخست گازی که دارد به کام سیاهچاله فروکشیده می شود را برای دیدن یک درخشش آنی زیر نظر می گیرند (زده شدن کلید چراغ). سپس مدت بیشتری -چند روز یا چند هفته- منتظر می مانند تا گازی که دور از دسترس سیاهچاله دارد به گرد آن می چرخد توسط این نور روشن شود (زمانی که نور چراغ به دیوار برخورد می کند).

این درنگ (تاخیر) به اخترشناسان می گوید که گازی که دور از دسترس سیاهچاله است چقدر با آن فاصله دارد. با دانستن این فاصله و نیز سرعت گاز، اخترشناسان می توانند جرم سیاهچاله ی مرکزی که گاز به گرد آن می چرخد را حساب کنند.

اکنون برای نخستین بار هوان منگ از کلتکو دانشگاه آریزونابه همراه گروهی از اخترشناسان با بهره از پژواک های نور، یک هدف آسمانی دیگر که به کلی از گونه ی دیگری است را اندازه گرفته و سنجیده اند: یک قرص پیش‌سیاره ای. این قرص های فشرده ی گاز و غبار ستارگان نوزاد و رو به رشدی را تغذیه می کنند که هنوز به اندازه ی کافی فوتوننمی گسیلند (نور ندارند) تا این پوشش غباری را کنار بزنند.

چنین قرص هایی، به ویژه آن هایی که ستارگان جوانی را در بر گرفته اند که قرار است به اندازه ی خورشید ما یا کم‌جرم‌تر از آن شوند، کوچک تر از آنند که بتوان به طور مستقیم -حتی با بزرگ ترین تلسکوپ های مجهز به اپتیک سازگاری که تاکنون داشته ایم- از آن ها عکس گرفت. و تداخل سنجیِ فروسرخ-نزدیککه گاهی می تواند ساختارهای بسیار کوچک را آشکار کند هم تاکنون دستاورد استواری نداشته. از همین رو منگ و گروهش دست به دامان پژواک های نور شدند.

رمز این گونه سنجش ها تغییرپذیری است: نور ثابت ستارگان نمی تواند پژواک درست کند. ولی نور ستارگان جوان چشمک می زند، مانند کودکی که تازه لذت کلید زدن و روشن و خاموش کردن چراغ را کشف کرده. بنابراین منگ و همکارانش بخشی از یک منطقه ی ستاره زایی به نام "رو-ماراَفسای"را برگزیدند تا با ناوگانی از تلسکوپ های زمینی و فضایی، به گونه ی همزمان از آن عکس بگیرند: تلسکوپ فضایی اسپیتزر، تلسکوپ ۴ متری میالدر کیت پیک، تلسکوپ ۴ متری SOARو تلسکوپ ۱.۳ متری SMARTSدر رصدخانه ی قاره ی آمریکای سرو تولولو (CTIO) در شیلی، و تلسکوپ ۱.۵ متری رصدخانه ی ملی اخترشناسیدر سیرا سان پدرو مارتیردر مکزیک.

این دانشمندان از میان ۲۷ ستاره ای که در این منطقه رصد شد تنها یکی را یافتند که به شیوه ی مناسب چشمک می زد: YLW 16B. ولی همین یکی کافی بود.

پژواک نور از یک قرص پیش‌سیاره ای

در مدت انجام رصد، درخشش ستاره در دو باند فروسرخ-نزدیک کاهش و دوباره افزایش یافت. گروه دانشمندان این افت و خیز نور را به دلیل تغییرات کتره ای در جریان گازی می دانند که از قرص پیش‌سیاره ای به سوی قطب های ستاره کشیده می شود.

در این تصویر پنداشت "پژواک های نور"نمایش داده شده. با تغییر درخشش یک ستاره، روشنایی دیوار درونی قرص که از خود ستاره روشن شده هم تغییر می کند، ولی کمی دیرتر. این درنگ زمانی یا پژواک نور به اخترشناسان اجازه می دهد فاصله ی میان ستاره و لبه ی درونی قرص را اندازه بگیرند. تصویر بزرگ تر

سپس درخشش در طول موج هایبلندترِ فروسرخ هم درست به همان شیوه تغییر کرد- ولی ۷۵ ثانیه دیرتر. چنان چه دانشمندان در آستروفیزیکال جورنال نوشته اند، این پژواکی بود که به دلیل برخورد نورِ چشمک نخست به دیواره ی درونی قرص، و گرم و سرد شدن ذرات غبار آن (در اثر افت و خیز نور) پدید آمده بود [یعنی ۷۵ ثانیه طول کشیده بود تا نور ستاره به دیوار غبار رسیده و آن را گرم و سرد کند-م].

درنگ زمانیِ ۷۵ ثانیه ای هم به دلیل فاصله ای بود که میان ستاره و لبه ی درونی قرص وجود داشت و برابر با ۰.۰۸ یکای کیهانی (۰.۰۸ فاصله ی زمین تا خورشید) بود. این نتیجه دقیقا با چشمداشت از یک قرص غبار همخوانی داشت: در فاصله ی کمتر از ۰.۱ یکای کیهانی، غبار زیر نور شدید ستاره از جامد به گاز تبدیل می شود (فرازشیا تصعید). و مهم تر اینکه این شکاف بزرگ تر از آنست که میدان مغناطیسیستاره بتواند در کنار زدن قرص درونی نقشی بازی کند.

در پی این "اثبات مفهوم"، اخترشناسان می توانند با اطمینان از این روش برای "دیدن"قرص های پیش‌سیاره ای پیرامون دیگر ستارگان جوان بهره ببرند. به زودی از چگونگی تغذیه، رشد، و سرانجام سیاره‌زایی این ستارگان تصویری بسیار بهتر به دست خواهیم آورد.

در همین زمینه: * فوران یک سیاهچاله که به شکل یک "هدف تیراندازی"دیده شد * پژواک های پرتو X از یک ستاره دوتایی * ویدیویی از پژواک های نور یک ستاره * نقشه برداری از یک کهکشان به کمک یک ابرنواختر * ستاره شناسان یک فوران نادر کیهانی را با "تاخیر"تماشا کردند

-------------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

light echo - photo-reverberation - star - supermassive black hole - galaxy - black hole - Huan Meng - Caltech - University of Arizona - protoplanetary disk - photon - Sun - adaptive-optics - infrared - interferometry - echo - star-forming region - Rho Ophiuchus - Spitzer Space Telescope - Mayall telescope - SOAR telescope - SMARTS telescope - Cerro Tololo Inter-American Observatory - National Astronomical Observatory - Sierra San Pedro Mártir - YLW 16B - pole - wavelength - Astrophysical Journal - astronomical unit - Earth - magnetic field - proof-of-concep - planet

منبع: اسکای اند تلسکوپ

↧

فیلم رونمایی از آینه تلسکوپ جیمز وب

May 10, 2016, 9:36 am

≫ Next: بزن و در روی کیهانی

≪ Previous: آشکارسازی یک قرص پیش‌سیاره‌ای به کمک پژواک‌های نور

بزن کنار هابل! "جیمز وب"دارد می آید.

در ماه گذشته آینه ی اصلی ۱۸ تکه ی زراندود تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) که بناست نیرومندترین تلسکوپ در فضا باشد رونمایی شد. در این ویدیوی دور تندکه هفته ی گذشته گرفته شده، این آینه ی ۶.۵ متریرا می بینیم که بلند شده و به صورت عمودی قرار داده می شود.

در این فیلم دیدنی ۳۰ ثانیه ای مهندسان ناسا که آزمایش را زیر نظر دارند و چراغ های آزمایشگاه که بر روی سطح به شدت بازتابنده ی آینه می درخشند نیز دیده می شوند. این آینه هایبریلیومیبا لایه ی نازکی از طلاپوشیده شده اند تا در برابر نور فروسرخبازتابندگی بیشتری پیدا کنند.

از جمله هدف های علمی JWST، بررسی سازوکارهای روزگار آغازین کیهانو ویژگی های سیاره هاییست که به گرد ستارگان نزدیک می چرخند. این آینه به دلیل بزرگیش برای پرتاب تا می شود و سپس اگر همه چیز روی برنامه پیش برود، تاهای آن در فضا گشوده خواهد شد. [پویانمایی زیر را ببینید]

تلسکوپ فضایی جیمز وبدستاورد همکاری میان سازمان های فضایی آمریکا، اروپاو کانادااست که برای پرتاب در اواخر سال ۲۰۱۸ برنامه ریزی شده.

همچنین بخوانید: * تلسکوپ "جیمز وب"وارد چه مداری خواهد شد؟
--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

Hubble - James Webb Space Telescope - JWST - gold - primary mirror - NASA - reflective - beryllium - infrared - planet - star

منبع: apod.nasa.gov

↧

بزن و در روی کیهانی

May 11, 2016, 8:14 am

≫ Next: ویدیوی زیبا و آهنگین از "گذر تیر"که از مدار زمین گرفته شده

≪ Previous: فیلم رونمایی از آینه تلسکوپ جیمز وب

این تصویر در دو اندازه ی دیگر: بزرگ- بزرگ تر (۲.۷۵ مگ)

در مرکز این تصویر کهکشانِ حلقوی بادبان در صورت فلکی جنوبی بادبانرا می بینیم که به شکل یک هسته ی درخشان با هاله ای به رنگ آبی روشن دیده می شود. چنان چه از نامش بر می آید، ویژگی این کهکشان داشتن یک هسته ی فشرده و کمربند دایره ای بزرگی از گاز و ستاره است.

باور بر اینست که کهکشان های حلقوییا حلقه ای مانند این زمانی ساخته می شوند که یک کهکشان کوچک به مرکز کهکشانی بزرگ تر کوبیده شده و با گذشتن از قلب قربانی بزرگش، یک کِشند گرانشیپدید می آورد. آن چه در این هنگام روی می دهد، همانند افتادن سنگی درون آب یک آبگیر است:

گاز و غبارهای میان‌ستاره ای فشرده می شوند و موجی از ستاره زاییمی آفرینند که از نقطه ی فرو رفتن کهکشان کوچک تر رو به لبه های کهکشان گسترش می یابد، درست مانند موجی که از نقطه ی افتادن سنگ رو به کناره های آبگیر جابجا می شود. ولی نکته اینجاست که کهکشان حلقوی بادبان دستکم دو حلقه دارد و از این نظر یک کهکشان حلقوی نامعمول است. وجود این دو حلقه نشان می دهد که برخورد به تازگی رخ نداده.

درست بالا، سمت چپ کهکشان حلقوی بادبان یک کهکشان دیگر به نام ESO 316-33را می بینیم و پایین سمت چپ آن هم یک ستاره ی پرنور به نام HD 88170 [که در کهکشان خودمانست -م].

-------------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

Vela ring galaxy - ring galaxy - constellation of Vela - The Sails - core - star - galaxy - ESO 316-33 - HD 88170

منبع: رصدخانه ی جنوبی اروپا (ESO)

↧

ویدیوی زیبا و آهنگین از "گذر تیر"که از مدار زمین گرفته شده

May 11, 2016, 10:13 am

≫ Next: دیدار سیاره ها با ابرهای رنگ کهکشان

≪ Previous: بزن و در روی کیهانی

اگر گفتید این نقطه ی سیاه کوچک که دارد از روی چهره ی خورشید می گذرد چیست؟ بله! این سیاره ی تیر (عطارد) است.

شاید بتوان گفت گذر تیرکه هفته ی پیش رخ داد را از درون مدار زمین بهتر از هر جای دیگر می شد دید. رصدخانه ی دینامیک خورشیدیناسا (SDO) چشم اندازی پیوسته و بی‌مزاحم از این گذر داشت و آن را نه تنها در نور دیدنی (مریی)، بلکه در باندهای نور فرابنفش به تصویر کشید. در اینجا ویدیویپیوندی این ماهواره از این گذر را به همراه نوای موسیقی می بینیم و می شنویم.

این رویداد در شناخت بهترِ ساختار جَو بی‌اندازه تُنُک تیر یک پیروزی برای دانشمندانبود، ولی بی‌شک از این جهت که مردم سراسر دنیا را درگیر تماشای این رویداد نجومی کمیاب کرد از نظر فرهنگینیز رویدادی ارزشمندبود.

افراد بسیاری از سرتاسر دنیا عکس های زیباییاز گذر تیرگرفتند که همگی در اینترنت منتشر شدهو خواهند شد.

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

Sun - Mercury - Earth - Solar Dynamics Observatory - ultraviolet - Mercury transit

منبع: apod.nasa.gov

↧

دیدار سیاره ها با ابرهای رنگ کهکشان

May 11, 2016, 6:48 pm

≫ Next: برای زمین پسرعموهای بسیاری پیدا شده، ولی هنوز همزادش را نیافته ایم

≪ Previous: ویدیوی زیبا و آهنگین از "گذر تیر"که از مدار زمین گرفته شده

این تصویر در اندازه ی بزرگ تر

دو سیاره، بی‌شمار ستاره، چندین سحابی و یک کهکشان- این نمای چشمگیر همه ی این ها را در خود دارد.

از همه نزدیک تر به سیاره ی ما بهرام (مریخ) در سمت راست و کیوان (زحل) در مرکز هستند، به شکل دو نقطه ی درخشان نارنجی در نیمه ی بالایی تصویردیده می شوند. در سمت راست مرکز تصویر مجموعه ابرهای رنگارنگ "رو مارافسای"را می بینیم. سیاره ی بهرام در بالای این ابرها و ستاره ی پرنور و نارنجی کژدم‌دل (قلب عقرب) هم زیر پای بهرام دیده می شوند. این ابرهای میان‌ستاره ای هم سحابی های گسیلشیسرخ فام و هم سحابی های بازتابیآبی فام را در بر دارند.

در بالا، سمت راست تصویر سحابی بازتابی "کله اسبی آبی"را می بینیم [با آن کله اسبیپرآوازه تفاوت دارد-م]. در پایین، سمت چپ هم چند سحابی نورآشام تاریکرا می بینیم که از نوار مرکزی کهکشان راه شیریبه بیرون کشیده شده اند.

* برای راهنمایی، به تصویر دوم نگاه کنید.

این تصویر ژرف از همگذاری چندین نما با نوردهی بلند درست شده که ماه گذشته در برزیلگرفته شده بودند. اگرچه دیدن این سحابی ها نیازمند تلسکوپاست ولی کیوان و بهرام را مانند همیشه با چشم نامسلحهم می توان دید. هر دوی آن ها در این ماه درست به هنگام غروب خورشید در افق خاوری پدیدار می شوند.

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

planet - stars - nebula - galaxy - Mars - Saturn - Rho Ophiuchus star clouds - Antares - emission nebula - reflection nebula - Blue Horsehead - dark absorption nebula - Milky Way Galaxy - unaided eye

منبع: apod.nasa.gov

↧

برای زمین پسرعموهای بسیاری پیدا شده، ولی هنوز همزادش را نیافته ایم

May 12, 2016, 8:04 am

≫ Next: هابل فواره چرخان یک دنباله‌دار را به تصویر کشید

≪ Previous: دیدار سیاره ها با ابرهای رنگ کهکشان

* با وجود این که شمار فراسیاره های یافته شده به بیش از دو برابر رسیده، ولی هنوز وجود هیچ فراسیاره ی که کاملا همسان با زمین باشد تایید نشده.

در روز دوشنبه (۱۰ می)، اخترشناسان خبر کشف ۱۲۸۴ سیاره ی فراخورشیدیبه کمک تلسکوپ فضایی کپلرناسا را اعلام کردند. بدین ترتیب شمار کل فراسیاره های تایید شده ای که این رصدخانه ی پرکار تاکنون یافته به ۲۳۲۵ مورد رسیده است. ولی به گفته ی دانشمندان ماموریت، به نظر می رسد هیچ یک از این دنیاهای بیگانه همزاد واقعی زمین نیستند.

برداشت هنری (نقاشی) از کپلر-۱۸۶ف، یک فراسیاره هم‌اندازه ی زمین که به نظر می رسد در منطقه ی زیست‌پذیر ستاره ی میزبانش جای دارد. تصویر بزرگ تر

ناتالی باتلا، یکی از دانشمندان ماموریت کپلر از مرکز پژوهشی ایمزناسا در مافت فیلد کالیفرنیا، در نشست رسانه ای روز دوشنبه گفت: «ما هنوز یک همسان بی‌ردخور برای سیاره ای مانند زمین، که مدار و اندازه اش با آن یکی باشد نیافته ایم.»

به گفته ی باتلا، دو عدد از فراسیاره های اعلام شده (کپلر-۱۶۳۸بو کپلر-۱۲۲۹ب) از زمین‌سان‌ترین سیاره هایی هستند که تاکنون یافته شده.

هر دوی این فراسیاره های نویافته در "منطقه ی زیست پذیر"به گرد ستاره های میزبانشان می چرخند، دامنه ای از مدارهای پیرامون ستاره که آب می تواند در آن به حالت مایع روی سطح سیاره وجود داشته باشد؛ این منطقه به نام "کمربند زندگی"یا "دامنه ی زندگی"نیز شناخته می شود.

کپلر-۱۶۳۸ب به گرد ستاره ای بسیار همانند خورشیدمی چرخد ولی پهنای خود این سباره حدود ۶۰% پهنای زمین ماست. کپلر-۱۲۲۹ب تقریبا درست هم‌اندازه ی زمین است ولی ستاره ی میزبانش یک کوتوله ی سرخاست، ستاره ای بسیار کوچک تر و سردتر از خورشید.

به گفته ی باتلا، بنابراین کپلر-۱۶۳۸ب و کپلر-۱۲۲۹ب از نظر اندازه و ویژگی های مداری به ترتیب همانند کپلر-۴۵۲بو کپلر-۱۸۶فهستند. دو فراسیاره ی دوم از یافته های پیشین تلسکوپ کپلرند و همان زمان هم به دلیل همسانی با زمین بسیار مورد توجه قرار گرفتند. [خواندید: * پسرعموی پیرتر زمین یافته شد * نخستین سیاره زیست پذیر و هم اندازه زمین یافته شد]

از سال ۱۹۹۲ که نخستین سیاره ی فراخورشیدی یافته شد تاکنون حدود ۳۲۰۰ فراسیاره یافته شده. از این میان، زمین‌سان‌ترینِ آن ها بر پایه ی "نمایه ی همانندی با زمین" (ESI)، سیاره ی گلیزه-۶۶۷س س (GJ 667Cc) و کپلر-۴۴۲بهستند. ESI یک نمایه یا شاخص معیار است که توسط پژوهشگران آزمایشگاه زیست‌پذیری سیاره ای دانشگاه پورتوریکو در آرسیبودرست شده و در تعیین آن جرم، شعاع، دمای برآوردی سطح، و چند عامل دیگر نقش دارند.

امتیازهای ESI از میان ۰ تا ۱ است و عدد ۱ به همزاد کامل زمین تعلق می گیرد. امتیاز گلیزه-۶۶۷سی سی و کپلر-۴۴۲ب ESI برابر با ۰.۸۴ است (امتیاز کپلر-۱۸۶ف برابر با ۰.۶۱).

این نمودار سیاره های درونی سامانه ی خورشیدیرا با سامانه ی کپلر-۱۸۶ب می سنجد، یک سامانه ی پنج سیاره ای که با ۵۰۰ سال نوری فاصله از زمین، در صورت فلکی ماکیانجای دارد. پنج سیاره ی کپلر-۱۸۶ب به گرد یک ستاره ی کوتوله، با جرم نصف خورشید می چرخند. تصویر بزرگتر

در جستجوی جهان های زمین‌سان

ماموریت ۶۰۰ میلیون دلاری کپلر که از ماه مارس ۲۰۰۹ با پرتاب تلسکوپ آغاز شد برای یافتن سیاره های زمین‌سان بنیان نهاده شد. هدف های اصلی تلسکوپ کپلر پیدا کردن فراسیاره های هم‌اندازه ی زمین در منطقه ی زیست‌پذیر و پیرامون آن، و تعیین میزان فراوانی این گونه دنیاها در کهکشان راه شیری است. این فراوانی به نام eta-Earth شناخته شده.

کپلر در آغاز به طور همزمان بیش از ۱۵۰ هزار ستاره را زیر نظر گرفت و به جستجوی اُفت نورهای کوچکی پرداخت که در اثر گذشتن سیاره ها از برابر این ستارگان رخ می داد [پدیده ی گذر]. چنین کاری نیاز به توانایی تنظیم بی‌اندازه دقیق داشت، یک توانایی که کپلر آن را در می ۲۰۱۳ با از کار افتادن دومین چرخ از چهار چرخ واکنشی جهت-نگهدارش از دست داد. [خواندید: * نکند کپلر هم بمیرد؟!]

این خرابی نقطه ی پایانی بود بر ماموریت اصلی سیاره‌یابی کپلر. ولی یک مجموعه داده ی بسیار بزرگ از آن به جا ماند که دانشمندان هنوز دارند آن ها را زیر و رو می کنند؛ در واقع همین ۱۲۸۴ سیاره ای که اکنون تایید شده اند از جمله ی "نامزدها"یی بوده اند که تلسکوپ کپلر تا ماه می ۲۰۱۳ یافته بود و تازه اعتبارشان تایید شده.

گروه دانشمندان کپلر دستکم تا اکتبر ۲۰۱۷ به کار اعتبارسنجی یافته های کپلر ادامه خواهند داد، زمانی که ماموریت اصلی این فضاپیما به پایان می رسد و آخرین کاتالوگ یافته ها -و مهم ترین برون‌یابی هااز این کاتالوگ- تمام می شود.

یکی از این برون‌یابی ها که بیش از همه مشتاق و چشم‌انتظار دارد eta-Earth است. آن بخش از داده های کپلر که تاکنون بررسی شده eta-Earth را حدود ۲۵% نشان می دهد، یعنی به گفته ی باتلا، به نظر می رسد یک چهارم از حدود ۷۰ میلیارد ستاره ی معمولی (رشته ی اصلی) در کهکشان راه شیریمیزبان سیاره های سنگیدر منطقه های زیست‌پذیرشان هستند.

باتلا می افزاید یافته های این تلسکوپ همچنین به دانشمندان برای ماموریت های آینده، مانند ماهواره ی پیمایش فراسیاره های گدرنده (TESS)و تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST)، که ناسا در تلاش است آن ها را به ترتیب در ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ راهی فضا کند کمک می کنند.

ماموریت تِس برای یافتن فراسیاره های نزدیکی ساخته شده که تلسکوپ JWST می تواند نشانه های زندگی را در جو آن ها جستجو کند.

یک ماموریت تازه برای کپلر

اندکی پس از خراب شدن چرخ واکنشی کپلر در می ۲۰۱۳، گروه دانشمندان ماموریت به راه حلی برای پایدارسازی این تلسکوپ با بهره از فشار نور خورشید و کمک دو چرخ واکنشی باقی مانده دست یافت. در سال ۲۰۱۴، کپلر یک ماموریت تازه به نام K۲ (کی۲) را آغاز کرد.

کپلر در ماموریت کی۲ به شکار سیاره ها ادامه خواهد داد، البته به شکل محدودتر. این تلسکوپ همچنین دامنه ی مشاهدات خود را برای رصد انفجارهای ابرنواختری، سیارک ها، و دیگر اجرام و پدیده های کیهانی گسترش داده.

به گفته ی باتلا، کپلر در ماموریت کی۲ ده های سیاره ی تایید شده یافته، به همراه چند صد مورد نامزد که هنوز در انتظار اعتبارسنجی‌اند. و این شمار می تواند تا مدت کوتاهی باز هم افزایش یابد.

چارلی سابک، مدیر ماموریت کپلر/ک۲ از مرکز فضایی ایمز ناسا نیز در نشست خبری روز دوشنبه گفت: «هم اکنون من فکر می کنم این فضاپیما وضعیت خوبی دارد.»

سابک می افزاید: «دو چرخ [واکنشی] دیگری که برای کپلر مانده عالی به نظر می رسند. آن ها درست کار می کنند.» «بنابراین تنها چیزی که ماموریت کی۲ را محدود خواهد کرد سوخت آنست و به برآورد کنونی من، این سوخت برای بیش از دو سال دیگر بسنده می کند. گمان می کنم در میانه ی تابستان ۲۰۱۸ به پایان برسد.»

-------------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

exoplanet - NASA - Kepler space telescope - Earth - planet - Natalie Batalha - Ames Research Center - Kepler-1638b - Kepler-1229b - habitable zone - liquid water - sun - red dwarf - star - Kepler-452b - Kepler-186f - solar system - GJ 667Cc - Kepler-442b - Earth Similarity Index - ESI - Arecibo's Planetary Habitability Lab - Milky Way galaxy - reaction wheel - extrapolation - main-sequence - rocky planet - Transiting Exoplanet Survey Satellite - TESS - James Webb Space Telescope - JWST - K2 - supernova - asteroid - Charlie Sobeck -

منبع: Space.com

↧

هابل فواره چرخان یک دنباله‌دار را به تصویر کشید

May 13, 2016, 9:10 am

≫ Next: نقطه سیاهی که از برابر چهره خورشید گذشت

≪ Previous: برای زمین پسرعموهای بسیاری پیدا شده، ولی هنوز همزادش را نیافته ایم

* در این تصویر پویا (gif) که از پیوند عکس های پی در پی تلسکوپ هابل درست شده، چرخش دنباله‌دار ۲۵۲پی/لینیر (252P/LINEAR) و فواره اش به خوبی نمایانست.

بزرگی این پویانمایی (gif) حدود ۳.۶۴ مگابایت است. اگر نتوانستید آن را ببینید، ویدیویش را در این نشانی یوتیوبو یا در فیسبوک "یک ستاره در هفت آسمان"تماشا کنید.

این تک نماها همگی در روز ۴ آوریل ۲۰۱۶، تقریبا دو هفته پس از گذشتن این مهمان یخیاز نزدیک ترین فاصله ی زمین گرفته شدند. بازه ی زمانی میان هر نما و نمای بعدی ۳۰ تا ۵۰ دقیقه است. این نماها همچنین نزدیک ترین جرم آسمانی -به جز ماه- را که تلسکوپ هابلتاکنون دیده نشان می دهند.

در این عکس ها فواره ی غباری باریک و نمایانی را می بینیم که از هسته ی یخی و شکننده ی دنباله‌داربیرون زده. پهنای خود هسته کمتر از یک مایل برآورد شده، بسیار کوچک تر از آن که هابل بتواند عکسش را بگیرد.

دنباله‌دارهابا نزدیک شدن به خورشید در مدارشان می توانند فواره هایی از مواد تولید کنند. نور خورشید یخ های هسته را گرم می کند و باعث می شود مقدار فراوانی گاز و خاک آزاد شده و از آن بیرون بزند که گاهی به شکل فواره در می آیند. فواره ای که در این عکس های هابل دیده می شود از نور خورشید روشن شده.

همچنین در این پویانمایی می بینیم که فواره جهتش را تغییر می دهد و این نشانگر چرخش هسته ی دنباله‌داراست. چرخش هسته باعث شده فواره ای که از آن بیرون زده هم مانند آبی که از یک آبپاش چرخان بیرون می زند بچرخد. این نماها پویایی و گریزایی هسته ی ترد و شکننده ی یک دنباله‌دار را به خوبی آشکار کرده اند.

دنباله دار ۲۵۲/لینیر- اندازه ی بزرگ تر

دنباله‌دار ۲۵۲پی/لینیردر ۲۱ مارس ۲۰۱۶ از فاصله ی ۵.۳ میلیون کیلومتری زمین (۱۴ برابر فاصله ی ماه تا زمین) گذشت. در زمان تصویربرداری، فاصله ی دنباله‌دار از زمین ۱۴ میلیون کیلومتر بود و اکنون به بیش از ۴۰ میلیون کیلومتر رسیده. عکس ها در نور دیدنیو توسط دوربین میدان گسترده ی شماره ۳ هابل (WFC3) گرفته شده اند.

دنباله‌دار ۲۵۲پی/لینیر اکنون دارد از زمین و خورشید دور می شود. این دنباله دار در سال ۲۰۲۱ دوباره وارد بخش درونی سامانه ی خورشیدیمی شود ولی دیگر به این اندازه به زمین نزدیک نخواهد شد.

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

NASA - Hubble Space Telescope - 252P/LINEAR - Earth - comet - planet - moon - nucleus - jet - lawn sprinkler - volatility - solar system - visible-light - Wide Field Camera 3

منبع: nasa

↧

نقطه سیاهی که از برابر چهره خورشید گذشت

May 13, 2016, 4:45 pm

≫ Next: وقتی ایستگاه فضایی به همراه تیر از روی خورشید می گذرد

≪ Previous: هابل فواره چرخان یک دنباله‌دار را به تصویر کشید

این تصویر در اندازه ی بزرگ تر

در روز ۹ می، حدود هفت ساعت و نیم طول کشید تا قرص کوچک سیاره ی تیر از چشم انداز زمین و نزدیک زمیناز برابر چهره ی خورشید بگذرد. این دومین گذر از ۱۴ گذر [کاملی] است که تیر، این درونی ترین سیاره ی سامانه ی خورشیدی در سده ی ۲۱انجام خواهد داد.

در این عکس باکیفیت که از فولهام لندن، انگلستان، همین جا روی سیاره ی زمین گرفته شده، تیر (که در برابر روشنی خورشید به حالت ضدنور و تمام تیره در آمده) را به همراه زبانه ها، افروزه ها و مناطق فعال روی قرص غول پیکر خورشید می بینیم.

این روزها لکه هایی به بزرگی یک سیارهروی خورشید پدید آمده که تیره اند ولی در این عکس تنها چیز سیاهی که دیده می شود سیاره ی تیر است. زیرا این عکس با فیلتر هیدروژن آلفاگرفته شده که تنها نور سرخی که از اتم های هیدروژن می تابد را از خود می گذراند؛ به همین دلیل بیشتر از همه، فام‌سپهر (کروموسفر) خورشید را نشان می دهد، لایه ای از خورشید که بالاتر از نورسپهر (فوتوسفر) یا همان سطح دیدارپذیر خورشید است [بنابراین سطح خورشید و لکه هایش دیده نمی شوند-م].

در عکس هایی که در باند هیدروژن آلفا از فام‌سپهر گرفته می شود به جای مناطق لکه ایِ تیره، ساختارهای ابرمانند درخشانی دیده می شود که پلاژنام دارند.

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

Mercury - Sun - Earth - Solar System - planet - silhouette - solar disk - prominence - filament - active region - sunspot - H-alpha - hydrogen - atom - chromosphere - photosphere - plage

منبع: apod.nasa.gov

↧

وقتی ایستگاه فضایی به همراه تیر از روی خورشید می گذرد

May 13, 2016, 8:50 pm

≫ Next: کهکشان‌های درخشانی که همدم‌هایشان را پنهان کرده‌اند

≪ Previous: نقطه سیاهی که از برابر چهره خورشید گذشت

گذرهای سیاره ی تیربه نسبت کم رخ می دهند. گذر طولانی ۷.۵ ساعته ی تیر در روز ۹ می دومین مورد از تنها ۱۴ مورد گذر این سیاره در سده ی ۲۱ بود. ولی اگر شما هم مانند تیه‌ری لوگو، عکاس نجومی پرآوازه اهل سفر باشید، گذر ایستگاه فضایی بین المللی (ISS)از برابر خورشید را بسیار بیشتر می توانید ببینید؛ گذری که بسیار سریع تر هم انجام می شود.

این عکس باکیفیت یک نمای ثابت از ویدیوییاست که لوگو از یک جایگاهِ به دقت برگزیده شده در فیلادلفیای آمریکا گرفته. در ویدیو، ایستگاه فضایی از بالا سمت راست به چهره ی خورشید رسیده و تنها در مدت ۰.۶ ثانیه از روی آن می گذرد؛ این نمای ثابت مربوط به همین بازه ی زمانی است. سیاره ی تیر همهمان نقطه ی سیاره کوچک و گرد و تقریبا ثابتی است که زیر مرکز قرص خورشید دیده می شود.

از دید ظاهری، ایستگاه فضایی بزرگ تر از تیر دیده می شود زیرا به ما نزدیک تر است و در آن هنگام در مدار نزدیک زمین، به فاصله ی ۴۵۰ کیلومتری فیلادلفیا جای داشت. ولی سیاره ی تیر (عطارد) چیزی حدود ۸۴ میلیون کیلومتر از ما دورتر است.

* یادداشت سردبیر apod:

در این ویدیوی خیره کنندهیک گذر دوگانه ی دیگر نیز به همراه سیاره ی تیر دیده می شود: گذر یک هواپیمای پیلاتوس-پی سی ۱۲. این هواپیما که از ایستگاه هم سریع تر گذشت، تنها حدود ۱ کیلومتر از تصویربردار فاصله داشت.
ببینید:

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

Thierry Legault - ISS - Mercury - transit - International Space Station - Sun - silhouette - low Earth orbit - Pilatus PC12

منبع: apod.nasa.gov

↧

کهکشان‌های درخشانی که همدم‌هایشان را پنهان کرده‌اند

May 14, 2016, 9:58 am

≫ Next: نمایی بی‌نظیر از پرتاب موشک فالکون ۹

≪ Previous: وقتی ایستگاه فضایی به همراه تیر از روی خورشید می گذرد

* پژوهشگران دانشگاه ساسکسدریافته اند تابشی که از غبارهای گرماگرفته در کیهانِ دوردست به زمین می رسد اغلب از سه یا چهار کهکشان می آید نه یک کهکشان.

در این پژوهش از یک روش آماری برای بررسی داده های رصدخانه ی فضایی هرشلجهت حل یکی از چیستان های بزرگ اخترفیزیک بهره گرفته شده.

بخشی از آسمان از چشم هرشل که در این پژوهش بررسی شد. این ناحیه حدود ۱.۵ برابر قرص کامل ماه را در آسمان می پوشاند.

دکتر جیلیان اسکادر، نویسنده ی اصلی و پژوهشگر پسادکترای اخترفیزیک می گوید: «این یک نتیجه ی واقعا هیجان انگیزست زیرا از این فرض که تنها یک کهکشان مسئول همه ی این تابش های غبار است چنین بر می آید که آن کهکشان می بایست به شدت ستاره‌زابوده و در حال ساختن شمار انبوهی ستاره ی تازه باشد.»

«ساخته شدن این همه ستاره در یک کهکشان آن هم در روزگار آغازین کیهان را به سختی می توان توضیح داد و برایش دلیلی یافت. ما با پی بردن به این که هر یک از چنین کهکشان هایی در حقیقت دو یا سه کهکشان هستند، شمار ستارگانی که در این کهکشان ها ساخته می شده را به یک سوم کاهش داده ایم.»

نماهایی که در طیف فروسرخ-دورگرفته شده وضوح به نسبت کمی دارند، و از همین رو هر جرمی که توسط تلسکوپ هرشل دیده شده در گستره ای به پهنای ۲۶ برابر کل راه شیری تار است، ولی اگر همان بخش آسمان را با وضوح بهتری ببینیم، در این گستره نه فقط یکی، بلکه چند کهکشان پدیدار می شود.

این فراوانیِ کهکشان های احتمالی فهمیدنِ این که تابش غباری از کدام یک می آید را دشوار می کند. بر پایه ی تجربه، نزدیک ترین کهکشان به مرکز تابش غبار به عنوان پدیدآورنده ی همه ی آن تابش شناخته می شود، [بنابراین باید راهی پیدا می شد که بتوان جایگاه هر کهکشان در محدوده ی تابش را شناسایی کرد-م]

در این پژوهش تازه با بررسی آماری جایگاه کهکشان های شناخته شده ی فضای نزدیک، برای یافتن بهترین راه ممکن جهت جدا کردن بخش های نوری که هرشل از فضای دوردست دیده تلاش شد. [بر پایه ی این آمار]، اگر یک کهکشان درست در مرکز تابشی باشد که هرشل دیده، به احتمال بسیار پدیدآورنده ی همه ی آنست . ولی اگر هیچ کهکشانی درست در مرکز نبود، یا اگر تابش به طول کامل گردِ نبود، به احتمال بسیار بیش از یک کهکشان آن را پدید آورده.

دکتر اسکادر می افزاید: «حتی با وجودی که دریافتیم این اجرام بیش از یک کهکشانند، هر یک از آن کهکشان ها باز هم به تنهایی بسیار درخشان است و انبوهی از ستارگان تازه می سازد. این حقیقت که چند کهکشان درخشان تا این اندازه در آسمان به هم نزدیکند می تواند به این معنا باشد که دارند با هم برهمکنش انجام می دهند، که این می تواند توضیح بدهد که چرا از همان نخست آن اجرام را بسیار درخشان یافته بودیم.»

دانشمندان در این پژوهش ۳۶۰ جرم که تلسکوپ هرشل در طول موج ۲۵۰ میکرون، در میدان COSMOS (پیمایش فرگشت کیهانی) را بررسی کرده و نشان دادند که تقریبا همه ی این اجرام (۹۵% آن ها) از دستکم دو کهکشان با غبارهای درخشان درست شده که عکس های کم‌وضوح هرشل آن ها را آشکار نکرده بود.

این پژوهش برای انتشار در ماهنامه ی انجمن سلطنتی اخترشناسی پذیرفته شده و در تارنمای arXiv هم در دسترس است.

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

University of Sussex - planet - statistical method - Herschel Space Observator - conundrums - Jillian Scudder - Postdoctoral Research Fellow - galaxy - star - Far-infrared - Milky Way - COSMOS field - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society - full moon

منبع: sciencedaily

↧

نمایی بی‌نظیر از پرتاب موشک فالکون ۹

May 15, 2016, 9:51 am

≫ Next: نظریه نسبیت عام در سرتاسر تاریخ کیهان برقرار بوده

≪ Previous: کهکشان‌های درخشانی که همدم‌هایشان را پنهان کرده‌اند

این تصویر در اندازه ی بزرگ تر

در ششم ماه می، پرتاب موشک فالکون ۹ شرکت اسپیس ایکسآسمان نیمه شب بر فراز جزیره ی مریت در سیاره ی زمین را روشن کرد.

مرحله ی دوم این موشک به سوی مدار زمینمی رفت ولی در این چشم انداز دلپذیر و رو به جنوب خاور، به نظر می رسد کمان درخشانش مرکز کهکشان راه شیری را هدف گرفته. این عکس از پیوند دو نمای پی در پی با نوردهی های کوتاه و بلند درست شده که به کمک دوربینی که روی سه پایه گذاشته شده بود گرفته شدند و از همگذاری آن ها هم رد موشک پدیدار شده و هم کهکشان راه شیری.

یکی از این نماها که با نوردهی ۳ دقیقه ای و با حسمندی پایین گرفته شده بود به عکاس اجازه داد تا رد مرحله ی نخستِ موشک را مانند یک کمان درخشان نارنجی ثبت کند. یک نمای ۳۰ ثانیه ای با حسمندی بالا هم ستارگان و کهکشان راه شیری را آشکار کرد.

سیاره ی نارنجی‌فام بهرام (مریخ) در بالا، سمت راست چشم انداز در آسمان پرستاره می درخشد.

چند دقیقه پس از گرفتن این تصویر، موتورهای بالابرنده ی موشک دوباره روشن شدند و مرحله ی نخست فالکون ۹ را روانه ی فرودروی یکی از سکوهای شناور اسپیس ایکس به نام Of Course I Still Love Youکرد که ۴۰۰ مایل دورتر، در اقیانوس اطلس خاور پایگاه پرتابش در کیپ کاناورال چشم به راه آن بود.

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

Falcon 9 - SpaceX - planet - Earth - Milky Way - galaxy - stage - Mars - autonomous spaceport drone ship - Of Course I Still Love You - Cape Canaveral

منبع: apod.nasa.gov

↧

نظریه نسبیت عام در سرتاسر تاریخ کیهان برقرار بوده

May 15, 2016, 9:51 am

≫ Next: زندگی مشقت بار یک تکه سنگ

≪ Previous: نمایی بی‌نظیر از پرتاب موشک فالکون ۹

* درست صد سال پس از ارایه ی نظریه ی نسبیت عامتوسط آلبرت اینشتین، دانشمندان از حدود ۳۰۰۰ کهکشان باستانی نقشه برداری کرده و تایید کرده اند که این قوانین در روزگار آغازین کیهان هم برقرار بوده.

یک نقشه ی سه بعدی از کیهان در فاصله های دورتر از ۱۲ میلیارد سال نوری. بررسی جایگاه کهکشان های باستانی به گروهی از دانشمندان کمک کرد تا اعتبار نظریه ی نسبیت عام اینشتین، که شیوه ی پیچش فضا-زمان توسط گرانش را توصیف می کند را تایید کنند.

این کهکشان ها که ۱۳ میلیارد سال نوری از زمین دورند، در زمانی کمتر از یک میلیارد سال پس از مهبانگساخته شده اند. پژوهشگران یک نقشه ی سه بعدی (3D) از جایگاه های این کهکشان ها پدید آوردند و به کمک آن تایید کردند که اثرهای نسبیتی در درازنای تاریخ کیهان همواره استوار و برقرار بوده، چیزی که نشان می دهد انرژی تاریکدر گسترش کیهان نقش دارد.

این پژوهشگران به کمک تلسکوپ سوبارودر رصدخانه ی ملی اخترشناسی ژاپندر هاوایی، چگونگی گرد هم آمدن کهکشان های دوردست و سرعت جابجایی آن ها در فضا را سنجیدند و اندازه گرفتند. آن ها با بهره از تلسکوپ سوبارو نخستین بررسی فراگیر را روی کهکشان هایی به این دوردستی انجام دادند.

این دانشمندان در بیانیه ای در نیویورک که روز ۲۶ آوریل در Publications of the Astronomical Society ژاپن منتشر شدگفتند: «از میان رصدهای گوناگون کیهانشناختی، نقشه برداری از ساختارهای بزرگ-مقیاس ابزاری (روشی) بی‌اندازه نیرومند است.»

انرژی و ماده ی معمولی نمی توانند دلیل گسترش (انبساط) کیهانرا توضیح دهند؛ به همین دلیل دانشمندان تاکنون برای توضیح چگونگی گسترش کیهان مفهوم انرژی تاریک را به عنوان سرشتی که همه ی فضا را در بر گرفته ولی به طور مستقیم آشکار نمی شود پیشنهاد داده اند. ولی نظریه ی دیگری که پیشنهاد شده اینست که کارکرد نسبیت عام اینشتین با گذشت زمان ضعیف تر شده. بنابراین تایید برقراری نسبیت عام حتی در روزگار آغازین کیهان توسط این پژوهشگران، تاییدیست بر وجود انرژی تاریک.

تپه‌ئی اوکومورا، یکی از رهبران این پژوهش از بنیاد کاولی برای فیزیک و ریاضی در دانشگاه توکیو می گوید: «ما نظریه ی نسبیت عام را دورتر از هر کس دیگری آزمایش کردیم.»

«انتشار دستاوردهای ما ۱۰۰ سال پس از آن که اینشتین نظریه اش را ارایه داد یک امتیاز است.»

در همین زمینه: * آیا جهان اصولا آغازی داشته؟

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

Albert Einstein - general theory of relativity - galaxy - Earth - Big Bang - dark energy - expansion - National Astronomical Observatory - Subaru telescope - Teppei Okumura - Kavli Institute for the Physics and Mathematics - Chiaki Hikage - Tomonori Totani - Publications of the Astronomical Society - gravity

منبع: Space.com

↧

زندگی مشقت بار یک تکه سنگ

May 16, 2016, 9:39 am

≫ Next: دانه برف مارپیچی

≪ Previous: نظریه نسبیت عام در سرتاسر تاریخ کیهان برقرار بوده

زندگی برای یک ماهکوچک سخت است. اپیمتئوس، ماه سیاره ی کیوان (زحل) که در اینجا آن را بر پس زمینه ای از خود کیوان می بینیم، جرمی ناهموار و بدریخت است- تا حدودی به دلیل اندازه و روند پیدایشش. این همه دهانه از روز نخست روی این ماه کوچک وجود نداشته بلکه دستاورد میلیون ها سال بمبارانیست که سطح آن را در هم کوبیده.

اپیمتئوسبا پهنای ۱۱۳ کیلومتر کوچک تر از آنست که خود-گرانش کافی برای گِرد و کروی شدن داشته باشد، و همچنین گرمای درونی کافی برای ادامه دادن به فعالیت های زمین شناختی نیز ندارد. بنابراین شکل پیکره اش در بر دارنده ی آگاهی هایی درباره ی روند شکل‌گیریش است، و دهانه های پرشمار سطحش هم گواه برخوردهای فراوانیست که در درازنای تاریخش متحمل شده.

شمال اپیمتئوس در این تصویر بالا است و ۵ درجه به سمت چپ چرخیده. عکس در نور دیدنی و با بهره از دوربین زاویه-باریک فضاپیمای کاسینی (NAC) در ۶ دسامبر ۲۰۱۵ گرفته شده. در زمان گرفته شده عکس فاصله ی فضاپیما از اپیمتئوس حدود ۲۶۹۰ کیلومتری بود. هر پیکسل تصویر هم ارز ۱۶۰ متر است.

در همین زمینه: * چرا همه چیز در فضا کروی است؟

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

moon - Epimetheus - Saturn - crater - bombardment - self-gravity - geological activity - Cassini spacecraft - narrow-angle camera - NAC

منبع: nasa

↧

دانه برف مارپیچی

May 16, 2016, 9:39 am

≫ Next: یکی از نامدارترین ابرهای آسمان: ام۴۲

≪ Previous: زندگی مشقت بار یک تکه سنگ

این تصویر در اندازه ی بسیار بزرگ تر (۷.۳ مگابایت)

کهکشان های مارپیچیبه همراه کهکشان های نامنظمتقریبا ۶۰% کهکشان های فضای نزدیک را تشکیل می دهند. ولی با وجود این فراوانی، هیچ یک از کهکشان های مارپیچی مانند دیگری نیست و هر یک از آن ها موردی یگانه است، مانند بلورهای برفکه هیچ یک شبیه دیگری نیست. کهکشان مارپیچی زیبا و رونمای NGC ۶۸۱۴ که در این عکس تلسکوپ فضایی اِسا/ناسای هابلمی بینید، با هسته ی درخشان و بازوان درهم پیچیده ای که به رگه های ظریف غبار تیره آراسته شده اند به خوبی این گفته را تایید می کند.

کهکشان NGC ۶۸۱۴ دارای هسته ای بی‌اندازه درخشانی است و از همین رو به عنوان یک کهکشان سِیفرتشناخته می شود. این گونه کهکشان ها مرکز بسیار فعالی دارند که می تواند فوران های نیرومندی از نور در سرتاسر طیف الکترومفناطیسیبگسیلد. قلب تابناک NGC ۶۸۱۴ یک چشمه ی بسیار متغیر پرتو Xاست که باعث شده دانشمندان احتمال بدهند ابَرسیاهچاله ایبه جرم حدود ۱۸ میلیون برابر جرم خورشید در آن لانه کرده باشد.

از آنجایی که NGC ۶۸۱۴ یک کهکشان بسیار فعال است، مناطق گاز یونیده یبسیاری در بازوان مارپیچی اش پدید آمده. در این ابرهای گازی غول پیکر به تازگی فورانی از ستاره زاییرخ داده و ستارگان آبی فام درخشانی در آن ها ساخته شده که در همه جای کهکشان به چشم می خورند. این کهکشان با فاصله ی ۷۵ میلیون سال نوری در صورت فلکی عقابجای دارد.

--------------------------------------------

کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

spiral galaxy - irregular galaxy - local Universe - snowflake - face-on - NGC 6814 - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - nucleus - Seyfert galaxy - X-ray - supermassive black hole - Sun - active galaxy - ionised gas - spiral arm - star formation - star

منبع: nasa